Music at the Court of Jülich-Berg

La Barca Leyden

ACD BH 055-2

 

 

 

 

La Barca Leyden:
Raymond Honing ~ flauto traverso
Anneke van Haaften ~ violin
Alfonso Marin ~ lute
Elske Tinbergen ~ cello
Cees van der Poel ~ harpsichord

Meer info op hun website:
www.raymondhoning.com

Muziek aan het hof van keurvorst Johann Wilhelm von der Pfalz,
Hertog van Jülich-Berg

Johann Wilhelm uit het huis Pfalz-Neuburg werd op 19 april 1685 in Düsseldorf
geboren. Zijn grootvader, Wolfgang Wilhelm van Pfalz-Neuburg, was het aan het begin van de zeventiende eeuw gelukt, de erfopvolging in de belangrijke hertogdommen Jülich en Berg te verwerven. Zijn vader, Philipp Wilhelm von Pfalz-Neuburg, zorgde voor een gedegen opleiding van zijn oudste zoon, die al op jonge leeftijd bijzondere belangstelling toonde voor de schone kunsten. Vooral de muziek- en daarnaast de beeldende kunst- had de grote belangstelling van Johan Wilhelm. In 1678 trad hij in het huwelijk met de hertogin Maria Anna Josepha van Oostenrijk waardoor hij toegang kreeg tot de rijke muziekcultuur aan het keizerlijk hof van de Habsburgers. Op 1 augustus 1679 werd hij regent van van de hertogdommen Jülich en Berg met de beide hoofdsteden Jülich en Düsseldorf. Tot het einde van zijn leven bleef Düsseldorf het
middelpunt van zijn leven, dat hij tot een van de belangrijkste centra voor kunst en cultuur maakte.
Na de dood van zijn eerste vrouw in 1689 trouwde hij in 1691 met Anna Maria Luisa de Medici.
Ondertussen was hij in 1690, na de dood van zijn vader, keurvorst van de Pfalz geworden, en behoorde hij daarmee tot de meest invloedrijke vorsten van zijn tijd. Met zijn tweede vrouw deelde Johann Wilhelm de liefde voor muziek en kunst. Zo werden bijvoorbeeld de operaspektakels tijdens de carnavalstijd legendarisch. De hofkapel die Johann Wilhelm had opgebouwd kon zich meten met de beste orkesten aan keizerlijke hoven. Dat uitte zich bijvoorbeeld in lovende woorden tijdens de koninklijke verkiezing in Frankfurt a.M. of in de woorden van een bezoeker van het hof van Düsseldorf: “een voortreffelijk ensemble van ware toonkunstenaars”. Het geld dat Johann Wilhelm stak in de presentatie van het hof was weliswaar typisch voor zijn tijd, maar werd toch, ook door andere vorsten, kritisch bekeken. De keurvorst droomde ervan de status van koning te verwerven.

 

CHANSONS - Ensemble Fortuna
Johannes Ciconia
Guillaume Dufay

ACD BH 047-2

 

 

 

 

 

Meer info op hun website:
www.ensemble-fortuna.nl

Zoals in de Gouden Eeuw Nederlandse schilders aangetrokken werden door het Italiaanse licht en in Rome gingen werken, zo trok al in de late Middeleeuwen menig componist van - toen nog - de Lage Landen de Alpen over op zoek naar inspiratie. Die Italiaanse droom resulteerde voor twee van zulke pioniers, Johannes Ciconia en Guillaume Dufay, in het scheppen van geniale muziek. Hun vermogen ogenschijnlijk moeiteloos de verworvenheden van Vlaamse, Franse, Engelse en Italiaanse muziek tot een nieuwe stijl samen te smeden, creëerde een nieuwe muzikale taal die over alle geografische grenzen heen klonk. Om hun grensoverschrijdend talent te illustreren, volgt Fortuna op deze cd Ciconia en Dufay op hun reis door het Vlaamse en Italiaanse muzikale landschap van de late Middeleeuwen: Oude Muziek in Context.

London Love - Ensemble Rossignol
Alice Gort-Switynk - Blokfluit
Elly van Munster - Theorbe

ACD BH 050-2

 

 

 

 

 

Meer info op hun website:
www.ensemblerossignol.com

London Love
Meesters in de schaduw van Handel

In de 18e eeuw was Londen een zeer welvarende stad waar met name op muzikaal gebied veel te beleven viel. George Frideric Handel, Duitser van geboorte (Georg Friedrich Händel), voerde er de absolute boventoon. Hoewel hij zeer veel gereisd heeft, bracht hij het grootste deel van zijn leven door in Londen. Vanaf 1727 was hij officieel Engels staatsburger. Handel was vooral bekend om zijn schitterende opera’s en oratoria met ongekende juweeltjes van aria’s, maar daarnaast componeerde hij ook heel fraaie en geraffineerde kamermuziek. Componisten uit verschillende landen trokken in die tijd naar Londen in de hoop er ook voet aan de grond te krijgen. Wat meestal niet meeviel, omdat ze toch altijd in de schaduw van Handel bleven.
De barokwerken in het programma worden gelardeerd met Love stories voor blokfluitsolo van de Duitse componist Axell D. Ruoff (1957). Dit gecombineerd met de aria van Geminiani, vonden wij een geschikte aanleiding om deze CD de titel London Love mee te geven.

 

TORRES DEL ALMA

Bassano Quartet

ACD BH 052-2

 

 

 

 

 

Meer info op hun website:
www.bassano.nl

”Van de torens van de ziel”…..….“Desde las torres del alma”….

Hoe creëer je klanken uit het Spanje van de 15e tot 17e eeuw ?
Uit een tijd dat mensen nog meer naar hun ziel luisterden en minder met het idee leefden dat het brein het middelpunt van hun bestaan was, komen de instrumenten van de Bassano’s. Deze wijd geboorde, licht conische Fluiten met een flair aan de onderkant werden door de Bassano familie, eerst in hun geboorteplaats Bassano vlakbij Venetie en vanaf 1531 in Engeland , tot ver in de 17e eeuw gebouwd. In 1568 kocht het Spaanse hof een set “flautas” van de Bassano’s. Waarschijnlijk omdat zij de beste bouwers van deze fluiten waren en er in Spanje geen werkplaatsen waren waar deze fluiten gemaakt werden.
Door kopieën van originele Bassanofluiten te maken en bij elk stuk precies de balans te zoeken, hebben wij geprobeerd deze 15e, 16e en 17e eeuwse muziek weer tot leven brengen. Ook de grote Sub-Contra bas van drie meter is gebaseerd op één van de Bassano fluiten. We gebruiken deze fluit in het stuk “Desde las torres del alma”. Om heel diep in het hart te gaan en daarna de torens van de ziel te kunnen beklimmen.
Zoals de tijdgenote Teresa de Avila in haar “ Castillio Interior” zo mooi beschijft hoe je in je
“binnenste kasteel” kunt komen.
De Droomfluiten die we in de ‘Folias con 20 Differentias’ bespelen zijn gebaseerd op de fluiten van Schnitzer, een concurrent van de Bassano’s in Neurenberg. Met trucjes in de boring en wat moderne kleppen kunnen deze fluiten met het ‘moderne’ (eigenlijk in de Barok uitgevonden!) grepensysteem gespeeld worden.
De Eagle G alt die op deze CD te horen is in “Danza Alta” is een van de archaïsche prototypes die ook weer gebaseerd zijn op het zoeken naar klanken in wijd geboorde fluiten. Uit deze fluit is de superluide moderne F alt Eagle ontstaan met een octaafklep en kleppen op de voet.

O Muse, comt nv voort (ACD HJ 040-2)
Duo Seraphim
Margot Kalse - mezzo-soprano
Elly van Munster - lute

 

 

 

 

 

Deze cd is een bloemlezing van het Nederlandse contrafact en bestaat uit poëzie op muziek. Anders dan gecomponeerde liederen, zijn hier de teksten geschreven op al bestaande en bekende melodieën. Deze liederen worden ook wel contrafacten genoemd: contra, tegen, een bestaande melodie gemaakt, factum. Tussen 1550 en 1750 was dit een geliefd en veel beoefend genre in de Nederlanden. Er verschenen talloze liedboekjes, boekjes in zakformaat die je zó uit je zak kon halen als je wilde gaan zingen. Hier stonden de teksten in afgedrukt en de melodie waarop deze gezongen dienden te worden, werd aangegeven met een wijsaanduiding: wyse, voys, stemme, vpden voix, op de wyse van etc. Die melodie moeten we dus terug zien te vinden om het lied weer te kunnen zingen. Gelukkig zijn er ook liedboeken overgeleverd waar de melodieën wél in noten staan uitgeschreven. Ook zijn veel melodieën terug te vinden in het internationale liedrepertoire van die tijd. Andere bronnen zijn bijvoorbeeld luittabulaturen, dansboekjes, etc.
De hoeveelheid aan buitenlandse melodieën is opvallend, er zijn veel Franse, Engelse en Italiaanse, wat minder Duitse en Spaanse melodieën. Deze moeten dus, naast de ´eigen´ Nederlandse melodieën, in de Nederlanden bekend en geliefd zijn geweest.

 

In Passione Domini (ACD HJ 044-2)
Rabaskadol—Fritz Heller
William Byrd Vocaal Ensemble

 

 

 

 

 

 

Nico van der Meel (Tenor, Evangelist) Marcel Moester (Christus) Paul Sanders (Pilatus) Pauline van der Meer, Saskia van der Wel, Andreas Polman. Paul-Peter Polak (andere solo’s)
Bernard Bartelink Orgel

O vos omnes – Attendite (Michel Du Buisson)
Crucifixum in carne – Recordamini (Johannes Flamingus)
Plangent eum quasi unigenitum – Mulieres stantes flentes (Alexander Utendal)
Ik wil mij gaan vertroosten (Bernard Bartelink)
In Passione Domini (Jan Valkestijn)
O Crux, splendidior cunctis astris – Dulce lignum (Orlando di Lasso)
O lam gades (Johannes Flamingus)
In monte Oliveti oravit ad Patrem (Orlando di Lasso)

HET GEZONGEN LIJDENSVERHAAL
Het lijdensverhaal volgens de vier evangelisten werd al in de eerste tijden van het christendom in de liturgie van de Goede Week ge-reciteerd. Een van de oudste vermeldingen stamt uit de vierde eeuw. Paus Leo de Grote (vijfde eeuw) plaatste de lezing volgens Johannes op de Goede Vrijdag ( Joh.18.1 – 19.42). Rond 1250 wordt de tekst van het lijdensverhaal verdeeld en uitgevoerd door meerdere personen. Er doet zich daarna een ontwikkeling voor naar slechts drie zangers: de rol van Christus, van de evangelist (verteller) en van enkele personen. De reacties van het volk worden vertolkt door een schola of koorgroep, aanvankelijk nog eenstemmig. Het dramatische karakter van het lijdensverhaal werd hierdoor aanmerkelijk verhoogd.
Uit de bloeitijd van de polyfonie zijn voor de katholieke liturgie veel toonzettingen van het lijdensverhaal overgeleverd, voor het grootste deel in responsoriale vorm, vooral uit Venetië en Rome, onder anderen van Ruffo, Asola en Soriano. De turbae van deze passies zijn doorgaans in een eenvoudige meerstemmigheid geschreven. De vier muzikaal rijkere passies van Orlando di Lasso (geschreven rond 1580) en da Vittoria (1585) hebben model gestaan voor passies tot in de zeventiende eeuw.
Voor de Lutherse liturgie ontstond in de zestiende eeuw de Liedpassion. Deze kon zowel van de Latijnse als de Duitse taal gebruik maken. Het was de vriend van Luther: Johann Walter die hierin met zijn Johannes en Matteüs passie het prototype vormde. In de zeventiende eeuw was het met name Heinrich Schütz die in beide vormen van de passie zijn voorbeeld volgde en verder ontwikkelde op de weg naar de oratorische passie, die vanaf circa 1650 ontstond. Zij wordt gekarakteriseerd door inlassingen van muzikale
refl ecties en beschouwende episodes, zowel vocaal als instrumentaal. De achttiende eeuw bracht het hoogtepunt van deze ontwikkeling: de oratorische passies, voorzien van becommentariërende da capo aria’s. De coryfeeën daarin waren Johann Sebastian Bach en Georg Philip Telemann.

Telemann (ACD HH 045-2)
La Barca Leyden - Raymond Honing

 

 

 

 

 

 

La Barca Leyden speelt:
Trio Sonata in E, Fantasie no. 2 in a, no. 7 in D, no. 8 in e en no. 11 in G, Suite in G en de Cantata "Ein Jammerton".

Telemann, een ondernemende vernieuwer Georg Philipp Telemann (1681-1767) was als het aan zijn moeder had gelegen nooit com-ponist geworden. Ondanks het feit dat hij al op zeer jeugdige leeftijd grote werken componeerde stond zijn moeder erop dat hij in Leipzig rechten ging studeren.Dat zijn hart meer bij de muziek lag bleek al vrij snel. Via aanstellingen in Sorau, Eisenach (waar hij Bach leerde kennen) en Frankfurt kreeg hij in 1721 een topbaan als muziekdirecteur van bijna alle grote kerken in Hamburg. Een jaar later volgde hij Reinhard Kaiser op als artistiek leider van de Hamburgse Opera. Tot aan zijn dood in 1767 leefde en werkte Telemann in Hamburg en het is niet overdreven om te stellen dat hij tijdens zijn leven als de beroemdste en meeste gewaardeerde componist van Duitsland werd beschouwd. Tijdens zijn leven was Georg Philip Telemann een regelrechte ster.
In onze tijd is zijn naam echter lange tijd verbonden geweest met de term "veelschrijver".Ten onrechte. Ik zou niet durven beweren dat Telemann geen veelschrijver was; het is maar de vraag of er ooit een componist heeft geleefd die meer composities op zijn naam heeft staan. In de 18e eeuw was componeren veel meer een ambacht. Dat kon ook niet anders, want er moest heel veel gecomponeerd worden. De moderne muziekliefhebber mag tegenwoordig dan misschien graag naar werken uit vervlogen tijden luisteren, in de barok lag dat anders. Men keek veel minder terug in de tijd dan nu, en moderne muziek was dan ook een belangrijk onderdeel van het cultu-rele en maatschappelijk leven.

Raymond Honing

Danse et Chanson (ACD HJ 043-2)
Grand Désir

 

 

 

 

 

 

Grand Désir | Danse et Chanson
De basse danse is een statige hofdans die een eeuw lang floreerde vanaf het midden van de vijftiende eeuw. De oorsprong van het genre ligt waar-schijnlijk in Bourgondië, maar de basse danse vond weerklank aan verschillende hoven in Europa. De term wordt al gebruikt in een gedicht van de uit Toulouse afkomstige priester, monnik en troubadour Raimon de Cornet (ca. 1320) , maar over de exacte danspassen vinden we niets tot de vroege vijftiende eeuw.
De twee belangrijkste bronnen voor de muziek van de Franse basse danse zijn te vinden in een manuscript in Brussel (Bibliotheque Royale de Belgique, Ms 9085, ca.1470) en in L’art et instruction de bien danser (ca. 1496) van Michel Toulouze: beide manuscripten uit de late vijftiende eeuw, beide terugblikkend op de muziek van eerder die eeuw. Samen met nog een aantal kleinere bronnen bevatten deze handschriften ongeveer
vijftig cantus firmi, die in lengte variëren tussen de vierentwintig en tweeënzestig noten, genoteerd in trage semibreves zonder ritmische variatie. Waarschijnlijk diende bij de basse danses de cantus firmus in lange notenwaarden in de tenor als eenstemmige basis voor meerstemmige instrumentale improvisatie. Het bewijs voor die praktijk is te vinden in enkele uitgeschreven meerstemmige voorbeelden, bijvoorbeeld dat op de tenor-melodie Re di Spagna.

Amor Vincit (ACD HJ 028-2)
Musica del Cuore

 

 

 

 

 

 

AMOR VINCIT “Liefde overwint” of vollediger: Omnia vincit amor, nos et cedamus amori (Vergilius, 70 BC - 19 BC, Eclogae 10.69).
"Liefde overwint alles, laten wij ons overgeven”
Dat deze spreuk van Vergilius vandaag de dag nog minstens evenveel tot de verbeelding spreekt, blijkt wel uit Google, waar naar 277.000 verschillende websites wordt verwezen. Of het een Caravaggio schilderij is, een kamerkoor, een lied van Deep Purple of de naam van een film, het maakt niet uit, wie wat en wanneer, het is duidelijk dat deze universele spreuk iets toevoegt aan onze dagelijkse beleving. Anne Koene en Caroline Erkelens dragen hun steentje bij in hun gekozen muziek. Is het de liefde voor de muziek die alle tijd heeft overleefd? Is het de liefde in hun intense samenwerking? De liefde van u als luisteraar? De totstandkoming van de gekozen liederen is een zoektocht vanuit de smaak van het duo, een som van melodie en tekst, contrast en intensiteit. Een wikken en wegen dat tot deze keuze heeft geleid.

Concerti Grossi, Opus 3 (ACD HJ 039-2)
Georg Frideric Handel

Il Concerto Barocco

 

 

 

 

 

George Frederic Handel (1685-1759) heeft zich als componist veelvuldig van zijn praktisch ingestelde kant laten zien. Wanneer hij een stuk had geschreven, schroomde hij niet delen daarvan te gebruiken in andere werken. Van de Concerti Grossi opus 3 (1734) is alleen het eerste daadwerkelijk als concerto grosso gecomponeerd. De overige vijf concerti zijn samengesteld uit eerder gecomponeerde delen gecombineerd met een enkel nieuw deel. Opus 3 zou daarom het best omschreven kunnen worden als een product van 60 % gerecycled en 40 % nieuw materiaal. De concerti bevatten een rijke schakering aan kleur en structuur en zitten vol met contrasterende emoties. Elk concerto vraagt een andere bezetting - hobo’s, blokfluiten, celli, violen en fagotten passeren allemaal de revue, zowel in de rol van tutti- als van solospeler.

Felix Mendelssohn Bartholdy (ACD HJ 034-2)

Riko Fukuda - Fortepiano

 

 

 

 

 

 

Zoals het bij zonen van gegoede families in de 18 en 19e eeuw gebruikelijk was, vertrok ook Felix Mendelssohn uit het ouderlijk huis in Berlijn in april 1829 voor een grote reis om zijn horizon te verbreden. Nog voor de zomer kwam hij samen met zijn reisgenoot en vriend Karl Klingemann in Edinburgh aan en daar vandaan reisden zij rond in Schotland en voeren zij langs de kust. Felix werd erg getroffen door het ruwe Schotse zee- en landschap en hij maakte tekeningen en aquarellen. Maar ook de Hebriden Ouverture en de Symfonie nr.3 “Schottische” zijn grote vruchten van deze reis.
Met het componeren van de Fantasie in fis, soms Sonate écossaise (Schots) genoemd, is Mendelssohn al voor zijn drie jaar durende reis begonnen maar pas daarna werd het voltooid en gepubliceerd. Het stuk bevat drie delen en gaat met attacca als één groot stuk door.

Na zijn grote reis kwam Mendelssohn in juni 1832 terug naar het ouderlijk huis in Berlijn. De volgende maand bestelde hij een piano van Conrad Graf uit Wenen. Zijn speciale wens was een vleugel met een klavieromvang van 6½ octaven.
De ontwikkeling van de piano in de laat 18e eeuw tot de medio 19e eeuw ging snel, en de klavieromgang werd steeds groter. De piano die Felix’s moeder en tantes in hun jeugd gekend hebben, had maar 5 octaven; de Broadwood vleugel die bij zijn ouders stond, had 6 octaven. De Graf vleugel beviel hem zo goed dat hij er binnen drie jaren nog twee heeft besteld; één voor de stad Düsseldorf waar hij de Algemeen Muziekdirecteur van de stad werd en één als huwelijkscadeau van zijn broer voor de bruid. Hoewel hij in 1832 een vleugel cadeau kreeg van pianofabriek Erard was zijn enthousiasme over dit merk pas in 1838 merkbaar. Het instrument uit 1832 speelde niet makkelijk en nadat hij het in 1837 had teruggestuurd naar de fabriek voor een modificatie, kreeg hij onverwacht een nieuw instrument aangeboden. Hij omschreef dit instrument ‘so full and rich in tone’ en prees Erard met een citaat van Lord Byron, ‘There be none of Beauty’s daughters with a magic like Erard’s.’

 

Adieu vous di (ACD HD 026-2)

Ars Nova van de Lage Landen

Ensemble Fortuna

 

 

 

 

 

De 14e eeuw is een tijd van felle tegenstellingen: door heel Europa woedt de ene na de andere pestepidemie, Frankrijk en Engeland voeren de Honderdjarige Oorlog, en het Schisma in de katholieke kerk zorgt voor een crisis die heel West-Europa treft. Toch is deze tijd er ook een van grote culturele bloei: de Engelse filosoof Ockham legt de grondslagen voor het Nominalisme, de Nederlandse gebroeders Van Limburg schilderen hun prachtige miniaturen voor Les Tres Riches Heures, en de Italiaanse schrijver Boccaccio geeft in Firenze lezingen over Dantes Divina Commedia.

Op het gebied van muziek biedt een verbeterde muzieknotatie componisten tot dan toe ongekende mogelijkheden tot muzikale expressie, en geeft aanleiding tot uitgebreid experimenteren met ritme, contrapunt en tekstuitbeelding. Deze vernieuwingen leiden tot een letterlijk nieuwe muziekkunst, Ars Nova. Adieu vous di is hoe dan ook het overkoepelende thema van bijna al dit repertoire.

Flow my tears - Lacrimae Ensemble (ACD HL 005-2)